ปาย เมืองเล็ก ใน จ.แม่ฮ่องสอน เป็นเมืองที่ถูกโอบล้อมไปด้วยขุนเขา สูงตระหง่านเป็นรอยต่อชายแดนไทย-พม่า ฤดูหนาวอากาศเย็นจัด เมืองเล็กๆแห่งนี้มักปกคลุมด้วยสายหมอก ละอองน้ำจางๆยามเช้า บรรยากาศอันเงียบสงบ ทุ่งนาสีเขียว ท้องฟ้าสีคราม กับแสงแดดอุ่นๆ ที่ทอดผ่านม่านหมอกหนา  แลเห็นต้นสนไม้ยืนต้นเมืองหนาวสูงใหญ่เป็นทิวแถวตามเชิงเขา วิถีชีวิตที่เรียบง่ายของผู้คน  ด้วยความเป็นเอกลักษณ์นี้ ปายได้ดึงดูดนักเดินทางให้มาสัมผัสมนต์เสน่ห์แห่งนี้   
         ถ้ำลอดปางมะผ้า ถ้ำผีแมนเมืองไทย (Unseen Thailand) เถื่อนถ้ำยิ่งใหญ่กลางพงไพรแม่ฮ่องสอน ซอกซอนเป็นโพรงถ้ำด้วยธารน้ำไหลผ่านชั่วนาตาปี มีโลกพิสุทธิ์ดุจประกายเพชรคือหินงอกหินย้อยตระการตา ในโลกแห่งความงามใต้พิภพแห่งนี้ มีเรื่องราวลี้ลับหลังความตาย ที่กลายมาเป็นแหล่งโบราณคดีล้ำค่าซ่อนอยู่
         วัดพระธาตุดอยกองมู มีชื่อเรียกแต่เดิมว่าวัดปลายดอน ตั้งอยู่บนดอยกองมูทางทิศตะวันตกของตัวเมืองแม่ฮ่องสอนครับ เป็น ปูชนียสถาน คู่บ้านคู่เมืองที่สำคัญที่สุด ประกอบด้วยพระธาตุเจดีย์ที่สวยงาม2 องค์ พระเจดีย์องค์ใหญ่ สร้างโดย"จองต่องสู่" เมื่อ พ.ศ. 2403 ส่วนพระ ธาตุเจดีย์องค์เล็กสร้างเมื่อ พ.ศ. 2417 โดย "พญาสิงหนาทราชา" เจ้าผู้ครอง แม่ฮ่องสอนคนแรก จากวัดพระธาตุดอยกองมูนี้ สามารถมอง เห็นภูมิประเทศ และสภาพตัวเมืองแม่ฮ่องสอนได้ อย่างชัดเจน และสวยงามมาก ปัจจุบันมีถนนลาดยางขึ้น สู่พระธาตุดอยกองมู เป็นระยะทางราว 5 กิโลเมตร วัด นี้มีงานเทศกาลประจำปีหลายงาน เช่น ในวันปีใหม่ วันสงกรานต์ โดยเฉพาะในวันออกพรรษาจะมีการตักบาตร ดาวดึงส์ หรือตักบาตรเทโวด้วยครับ
         วัดจองกลาง เป็นวัดเก่าวัดแก่อีกแห่งหนึ่งของแม่ฮ่องสอนที่ตั้งอยู่กลางตัวเมืองแม่ฮ่องสอน ภายในบริเวณวัดจะมีพื้นที่ติดกัน 2 วัด คือวัดจองคำ ซึ่งจะเป็นที่ประดิษฐานของหลวงพ่อโต ส่วนอีกวัดคือ วัดจองกลาง เป็นที่ตั้งขององค์พระธาตุ มีพิพิธภัณฑ์หุ่นไม้ศิลปะไทยใหญ่และภาพเขียนพุทธชาดกบนกระจก รวมไปถึงระฆังที่พระยาสิงหนาทราชาได้ทรงสร้างถวายไว้เก็บรักษาไว้ที่วัดจองกลางแห่งนี้